Krótka biografia żydowskiego poety-anarchisty i uczestnika rewolucji rosyjskich z 1905 i 1917 roku, Szaloma Szwarcbarda, który dokonał w Paryżu zabójstwa z zemsty na jednym z czołowych ukraińskich antysemitów odpowiedzialnym za pogromy na ludności żydowskiej.
Urodzony 18 sierpnia 1886 r. w Izmailu, w południowo-zachodniej Ukrainie, w rodzinie żydowskiej, Szalom Szwarcbard (znany również jako Samuel Szwarcbard lub Szolem Szwarcbard) pozostaje jednym z mniej znanych bojowników ukraińskiego powstania machnowskiego w latach 1917–1921.
W wieku 14 lat Szwarcbard rozpoczął praktykę jako zegarmistrz. To właśnie podczas tej praktyki zainteresował się ideami rewolucyjnymi, angażując się w działalność lokalnej grupy socjalistycznej Iskra, nazwanej tak na cześć oficjalnego czasopisma Rosyjskiej Socjaldemokratycznej Partii Pracy Lenina (która ostatecznie podzieliła się na frakcje bolszewików i mienszewików). Podczas rewolucji rosyjskiej z 1905 r. Schwartzbard przebywał w Krutach i uczestniczył w działaniach prowadzonej przez Żydów formacji paramilitarnej, za co został ostatecznie aresztowany i uwięziony.
Zwolniony w ramach szerokiej amnestii więźniów politycznych ogłoszonej przez cara po rewolucji, Szwarcbard uciekł z Imperium Rosyjskiego w 1906 roku i podczas życia na wygnaniu w Cesarstwie Austro-Węgierskim stał się anarchistą. W 1908 roku ponownie trafił do więzienia, a po wielokrotnych aresztowaniach w 1910 roku został zmuszony do przeniesienia się do Francji z powodu trudności w znalezieniu stałego zatrudnienia.
Wraz z wybuchem I wojny światowej Szwarcbard wstąpił do Legii Cudzoziemskiej, gdzie został ranny i honorowo zwolniony ze służby z doskonałą kartoteką wojskową. Zdemobilizowany w sierpniu 1917 roku, powrócił do Republiki Rosyjskiej (nowo powstałej po rewolucji lutowej) i udał się do Piotrogrodu, gdzie wstąpił do Czerwonej Gwardii, zróżnicowanej politycznie ochotniczej formacji paramilitarnej, często złożonej z chłopów i robotników fabrycznych (formacje te zostały później zreorganizowane w Armię Czerwoną pod kontrolą bolszewików), i ostatecznie trafił na granicę Ukrainy z Rumunią.
Po powrocie do Odessy w Ukrainie zaczął pracować nad utworzeniem niezależnych szkół anarchistycznych, jednocześnie współpracując z coraz bardziej scentralizowanym bolszewickim systemem edukacji. W 1919 roku ponownie zaciągnął się jednak do Armii Czerwonej, słysząc doniesienia o licznych antysemickich pogromach dokonywanych przez armie białych i ukraińskie, które ostatecznie pochłonęły życie około 50 000 ukraińskich Żydów, w tym 14 członków rodziny samego Szwartzbarda. Pogromy te zostały rzekomo zorganizowane przez Symona Petlurę, przywódcę Ukraińskiej Republiki Narodowej i Naczelnego Dowódcę Armii Ukraińskiej w latach 1918–1921.
Uważa się również, że w tym czasie Szwarcbard zdezerterował z Armii Czerwonej, aby dołączyć do Rewolucyjnej Armii Powstańczej Ukrainy (RIAU, znanej również jako machnowcy, nazwanej tak od imienia jej przywódcy Nestora Machno), anarchistycznego oddziału partyzanckiego, który wyzwolił terytorium zamieszkane przez siedem milionów ludzi na południu Ukrainy i walczył przeciwko ukraińskim i rosyjskim kontrrewolucjonistom, obcym, najeźdźczym armiom burżuazyjnym, a także coraz bardziej autorytarnym bolszewikom i lokalnym pogromcom. RIAU rzeczywiście pomagała organizować samoobronę wśród społeczności żydowskich atakowanych przez pogromców i miała wielu żydowskich członków, w tym niektórych pełniących wiodące role, takich jak Lew Zadow, główny organizator korpusu wywiadowczego RIAU, Kontrrazwedka.
W 1920 roku Szwarcbard powrócił do Paryża i otworzył warsztat naprawy zegarów i zegarków. RIAU została ostatecznie pokonana przez bolszewicką Armię Czerwoną w 1921 roku. W Paryżu zaangażował się w francuskie ruchy robotnicze i anarchistyczne, pozostając w kontakcie z wieloma weteranami rewolucji rosyjskiej, takimi jak Wolin, Piotr Arszynow, a nawet sam Machno.
To właśnie podczas pobytu w Paryżu doszło do szczęśliwego zbiegu okoliczności, który miał zdefiniować życie Szwarcbarda: Petliura, ukraiński przywódca uważany za odpowiedzialnego za pogromy, w których zginęło tak wielu Żydów (w tym członkowie rodziny samego Szwarcbarda), sam musiał uciekać po zwycięstwie bolszewików i, podobnie jak Szwarbard, osiadł w Paryżu.
Gdy dowiedział się, że Petliura mieszka w Paryżu, Szwarcbard był bardzo poruszony i zaczął planować zemstę. 25 maja 1926 roku podszedł do Petliury na Rue Racine w Dzielnicy Łacińskiej w Paryżu i zapytał go po ukraińsku: „Czy pan jest panem Petliurą?”. Kiedy Petliura podniósł laskę, Szwarcbard strzelił do niego pięć razy, krzycząc: „To za pogromy; to za masakry; to za ofiary”. Kiedy Petliura upadł na podłogę, Szwarcbard strzelił do niego jeszcze dwa razy, a po przybyciu policji powiedział im: „Zabiłem wielkiego mordercę”. Jego czyn został szeroko uczczony w całej diasporze żydowskiej, a nowojorska gazeta w języku jidysz Der Morgen Zhurnalskomentowała: „Nie smuci nas ten incydent. Nie boimy się też ewentualnych konsekwencji. Oby każdy przywódca pogromów czuł się niebezpiecznie”. Wielu Żydów wsparło fundusz obrony Szwarcbarda, a znane osobistości, takie jak Albert Einstein, zaoferowały się zeznawać na jego korzyść.
Podczas procesu o morderstwo Szwarcbarda bronił słynny lewicowy prawnik z Afryki Północnej, Henri Torres, który wcześniej odniósł sukcesy w obronie znanych hiszpańskich anarchistów Buenaventury Durrutiego i Francisco Ascaso w czasach dyktatury Primo de Rivery. Szwarcbard nie próbował zaprzeczać odpowiedzialności za zabójstwo Petliury, twierdząc zamiast tego, że miał prawo pomścić pogromy. Tymczasem Torres wezwał na świadka ocalałą z pogromów, aby opisała swoje przeżycia, a następnie poprosił ławę przysięgłych o wydanie wyroku godnego rewolucyjnego dziedzictwa Francji. Ława przysięgłych zastosowała się do prośby, uniewinniając Szwarcbarda i zasądzając nieco obraźliwą kwotę jednego franka odszkodowania dla wdowy i brata Petliury.
Szwarcbard już wcześniej dość znany w kręgach literackich języka jidysz ze swojej poezji i twórczości, stał się sławny dzięki temu niezwykłemu procesowi. W 1928 roku próbował wyemigrować do Palestyny, wówczas pod brytyjskim mandatem, ale odmówiono mu wydania wizy. W 1937 roku udał się do Republiki Południowej Afryki, aby spróbować zebrać fundusze na encyklopedię w języku jidysz. 3 maja 1938 r., podczas wizyty w Kapsztadzie, doznał zawału serca i zmarł. Pierwotnie pochowany na cmentarzu żydowskim w Maitland w RPA, w 1967 r., zgodnie z jego testamentem, szczątki zostały przeniesione do Izraela w celu pochówku. Niemniej jednak w Maitland pozostał nagrobek, przy którym lokalna społeczność żydowska organizuje coroczne uroczystości upamiętniające jego życie.
